Chương 3. Nguyên nhân trực tiếp (nghệ thuật sống)

tháng 5 27, 2020


Chương 3. Nguyên nhân trực tiếp (nghệ thuật sống)


Thế giới thật sự không giống thế giới thần tiên  trong đó mọi người sống sung sướng đời đời.  Chúng ta không thể tránh được sự thật: cuộc đời là không  hoàn hảo, không trọn vẹn, không mãn nguyện - sự thật là  khổ hiện hữu
 Biết được thực tế này, điều quan trọng chúng ta cần  phải làm là tìm hiểu xem khổ đau có nguyên nhân không?  Nếu có, ta có thể loại bỏ nguyên nhân để hết khổ không?  Nếu nguyên nhân này chỉ là ngẫu nhiên mà có, và chúng  ta không kiểm soát hay ảnh hưởng gì được, thì chúng ta  đành bó tay và bỏ ý định tìm đường thoát khổ. Hoặc giả,  nếu chúng ta khổ vì sự quyết định độc tài và khó hiểu của  một đấng toàn năng, thì chúng ta phải tìm cách nào làm  vui lòng ngài để ngài không làm khổ chúng ta nữa
 Đức Phật đã hiểu rõ sự đau khổ của chúng ta không  phải là sản phẩm của ngẫu nhiên. Mọi đau khổ đều có  nguyên nhân, và mỗi hiện tượng cũng đều có nguyên  nhân. Luật nhân quả - kamma - phổ quát và là căn bản  cho kiếp người. Những nguyên nhân gây khổ cũng không  ngoài vòng kiểm soát của chúng ta.



 Kamma (nghiệp) 

 Chữ kamma (nghiệp) (chữ Sanskrit là karma) thông  thường được hiểu là số mệnh. Tiếc thay, cách hiểu này lại  trái ngược hẳn với ý nghĩa Đức Phật muốn nói. Số mệnh là  một cái gì ngoài vòng kiểm soát của chúng ta, là mệnh trời,  là một cái gì đã được sắp đặt trước cho chúng ta. Kamma  theo nghĩa đen là “hành động”. Hành động của chúng ta là nguyên nhân gây nên những gì mà ta phải gánh chịu. “Tất  cả mọi chúng sanh đều là chủ hành động của mình, thừa  hưởng hậu quả của chúng, bị ràng buộc vào chúng. Những  hành động của họ là nơi nương náu của họ. Cuộc đời của  họ sẽ thấp kém hay cao thượng tùy thuộc vào hành động  của họ.”
 Tất cả mọi sự mà chúng ta gặp trên đời đều là kết quả  hành động của chính mình. Vì vậy, chúng ta có thể làm  chủ số mệnh của mình bằng cách làm chủ hành động của  mình. Mỗi người chúng ta đều phải chịu trách nhiệm về  hành động đã tạo nên khổ đau cho mình. Mỗi người chúng  ta đều có phương tiện chấm dứt đau khổ bằng hành động  của chính ta. Đức Phật nói:
 Quý vị làm chủ chính mình,   quý vị tạo ra tương lai của mình. 

   Như vậy, mỗi chúng ta giống như một người bị bịt mắt,  chưa bao giờ học lái xe mà lại ngồi sau tay lái của một  chiếc xe đang chạy nhanh trên xa lộ đông đảo. Người đó  khó có thể đến đích mà không bị tai nạn. Người đó có thể  nghĩ là mình đang lái xe, nhưng sự thật thì chiếc xe đang  lái người đó. Nếu muốn tránh tai nạn, chứ đừng nói tới  chuyện đến đích, người đó phải tháo miếng vải che mắt  đi, học cách sử dụng xe và lái xe ra khỏi nguy hiểm càng  sớm càng tốt. Tương tự như vậy, chúng ta phải ý thức được  những gì ta làm, và học cách hành động để có thể dẫn dắt  ta tới nơi mà ta muốn đến.


 Ba loại hành động 

 Có ba loại hành động: việc làm, lời nói và ý nghĩ.  Thường thường, ta cho hành động bằng việc làm là quan trọng nhất, rồi mới tới lời nói, và sau cùng là ý nghĩ. Đánh  một người đối với chúng ta nặng hơn là mắng chửi, và cả  hai nặng hơn là có ý xấu với người đó. Dĩ nhiên đây là quan  niệm về luật pháp do con người ở mỗi đất nước đặt ra.  Nhưng theo Dhamma, luật tự nhiên, thì hành động bằng ý  nghĩ quan trọng nhất. Hành động bằng việc làm và lời nói  sẽ mang một ý nghĩa hoàn toàn khác hẳn, tùy thuộc vào ý  định khi hành động được thực hiện.
 Một y sĩ giải phẫu dùng dao để thực hiện một cuộc  giải phẫu cứu mạng khẩn cấp, nhưng thất bại và bệnh  nhân chết; một kẻ sát nhân dùng dao đâm chết nạn nhân.  Việc làm của hai người đều giống nhau, nhưng đứng trên  phương diện tinh thần thì chúng cách xa nhau một trời  một vực. Vị y sĩ hành động vì lòng từ bi, kẻ sát nhân hành  động vì oán ghét. Kết quả của mỗi hành động sẽ hoàn toàn  khác, tùy thuộc vào tâm ý.
 Cũng vậy, trong trường hợp của lời nói, ý định khi nói là  quan trọng nhất. Một người cãi nhau với bạn đồng nghiệp,  mắng nhiếc bạn là thằng khùng. Người đó nói vậy vì giận  dữ. Cũng người đó khi thấy đứa con chơi trong bùn thì âu  yếm gọi nó là thằng khùng. Ông ta nói vậy vì lòng thương  yêu. Trong hai trường hợp, cùng một tiếng được nói ra,  nhưng diễn tả hai trạng thái đối nghịch của tâm. Ý định  của lời nói là yếu tố quyết định kết quả.
 Lời nói và việc làm hoặc ảnh hưởng của chúng với bên  ngoài chỉ là kết quả của tâm ý. Chúng được xét xử đúng  đắn tùy theo tính chất của ý định khi chúng xảy ra. Chính  hành động của tâm ý mới là kamma (nghiệp) thật sự, sẽ  tạo ra quả trong tương lai. Hiểu rõ sự thật này, Đức Phật  tuyên bố:
  Tâm đi trước mọi hiện tượng 
   tâm quan trọng nhất, mọi điều đều do tâm tạo. 
  Nói hay làm với một tâm bất tịnh 
   thì đau khổ sẽ theo sau, 
   như bánh xe theo sau con bò kéo xe. 
   Nói hay làm với tâm thanh tịnh, 
   hạnh phúc sẽ theo sau 
   như bóng với hình.1 
    

   Nguyên nhân của khổ 

    Hành động nào của tâm quyết định vận mạng của  chúng ta? Nếu tâm chỉ gồm có thức, nhận định, cảm giác,  phản ứng thì cái nào gây ra khổ? Tất cả đều tham dự trong  tiến trình tạo ra khổ. Tuy nhiên, ba bước đầu chỉ là thụ  động. Thức chỉ thâu nhận những dữ kiện sống của kinh  nghiệm, nhận định xếp loại các dữ kiện, cảm giác báo hiệu  sự xảy ra của hai bước trên. Công việc của ba phần này  chỉ là tiêu hóa những tin tức đã thâu lượm vào. Nhưng khi  tâm bắt đầu phản ứng, thì thụ động nhường bước cho sự  hấp dẫn hay ghét bỏ, thích hay không thích. Phản ứng này  khởi động một chuỗi biến cố mới. Đứng đầu là phản ứng.  Vì vậy Đức Phật đã nói:
  Bất cứ khi nào khổ nảy sinh 
   đều do nguyên nhân là phản ứng 
   Nếu mọi phản ứng chấm dứt 
   thì không còn khổ nữa. 

 Kamma thực thụ, nguyên nhân đích thực của khổ là  phản ứng của tâm. Một phản ứng thoáng qua của thích  thú hay ghét bỏ có thể không mạnh, và không tạo nên  nhiều kết quả, nhưng nó có thể có một hậu quả tích tụ.  Phản ứng được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ gia tăng cường độ, và phát triển thành thèm muốn hay chán ghét. Đây là điều mà Đức Phật, trong bài giảng đầu tiên, gọi là tanhacó nghĩa là thèm khát: thói quen ao ước vô tận những gkhông có, và bất mãn cùng cực với những gì đang có.1  Sự ao ước và bất mãn càng mạnh bao nhiêu, thì ảnh hưởng của chúng vào ý nghĩ, lời nói, và việc làm càng sâu xa bấy nhiêu, và chúng càng gây ra nhiều đau khổ hơn.
 Đức Phật nói, một vài phản ứng giống như những  đường vẽ trên mặt nước: ngay sau khi được vẽ ra, chúng  liền bị xóa đi. Có những phản ứng khác giống như những  lằn vạch trên bãi cát ở bờ biển: nếu chúng được vạch vào  buổi sáng thì buổi chiều sẽ bị xóa đi bởi gió và nước thủy  triều. Có những phản ứng giống như những vết khắc trên  đá bằng dùi đục và búa. Chúng cũng bị xóa đi khi phiến đá  bị xói mòn, nhưng phải mất nhiều năm tháng.
 Trong đời, mỗi ngày tâm ta không ngừng tạo ra phản  ứng, nhưng đến cuối ngày nếu chúng ta cố nhớ lại, thì  chúng ta chỉ có thể nhớ lại một hay hai phản ứng có ấn  tượng sâu đậm trong tâm khảm. Rồi đến cuối tháng chúng  ta cố nhớ lại, chúng ta cũng chỉ nhớ được một hay hai phản  ứng có ấn tượng sâu đậm nhất của tháng đó. Rồi đến cuối  năm, chúng ta chỉ có thể nhớ lại một hay hai phản ứng gây  ra những ấn tượng sâu đậm nhất của năm đó. Những phản  ứng sâu đậm này rất nguy hiểm, và chúng đưa tới sự đau  khổ triền miên.
 Bước đầu tiên để thoát khỏi khổ đau là chấp nhận thực  tế của khổ, không phải như một quan niệm triết học hay  một đức tin, mà như là một thực tế hiện hữu, có ảnh hưởng  đến mỗi chúng ta trong đời sống. Với sự chấp nhận và hiểu rõ khổ là gì và tại sao chúng ta khổ, chúng ta có thể chấm  dứt bị lôi kéo và bắt đầu chủ động. Bằng cách học để trực  tiếp hiểu rõ bản tính của mình, chúng ta có thể cất bước  trên con đường thoát khổ.



   VẤN ĐÁP 

  Câu hỏi: Đau khổ phải chăng là một phần đương nhiên  của đời sống? Tại sao chúng ta phải tìm cách thoát khổ?
 Thiền sư S. N. Goenka: Chúng ta quá quen thuộc với  khổ đau nên việc thoát khổ có vẻ như không bình thường.  Nhưng khi bạn đã kinh nghiệm được chân hạnh phúc của  tâm tịch tịnh thì bạn sẽ biết đó là trạng thái tự nhiên của  tâm
 Trải nghiệm đau khổ có làm cho con người cao thượng  hơn và cá tính vững mạnh lên không?
 Đúng vậy. Thật ra kỹ thuật này cố ý dùng sự đau  khổ làm phương tiện để giúp cho con người trở thành cao  thượng. Nhưng nó chỉ hữu hiệu khi bạn học quan sát đau  khổ một cách khách quan. Nếu bị ràng buộc vào sự đau  khổ thì kinh nghiệm đó không làm bạn cao thượng; bạn sẽ  mãi mãi đau khổ.
 Làm chủ những hành vi của mình có phải là một hình  thức dồn nén không?
 Không. Bạn chỉ quan sát một cách khách quan những  gì xảy ra. Nếu ai tức giận và cố nuốt giận, giấu đi sự tức  giận của mình thì đó là sự dồn nén. Nhưng bằng cách quan  sát cơn giận, bạn sẽ thấy nó tự động tan đi. Bạn sẽ thoát  khỏi sự giận dữ, bạn học cách quan sát nó một cách khách  quan.
 Nếu chúng ta cứ lo quan sát bản thân, làm sao chúng ta sống tự nhiên được? Chúng ta sẽ bận rộn quan sát mình  đến nỗi chúng ta không thể hành động tự do và tự nhiên.
 Đó không phải là những điều bạn thâu lượm được sau  khi học khóa thiền này. Ở đây bạn học cách luyện tập tâm  để giúp bạn có khả năng quan sát chính mình trong cuộc  sống hằng ngày mỗi khi bạn thấy cần phải quan sát. Không  phải là bạn cứ nhắm mắt suốt ngày, suốt đời để tập luyện.  Cũng như thể dục giúp bạn có sức khỏe trong cuộc sống  hằng ngày, thì sự tập luyện tinh thần cũng làm bạn mạnh  thêm. Cái mà bạn gọi là “hành động tự do, tự nhiên”, thật  sự chỉ là phản ứng mù quáng, luôn luôn có hại. Bằng cách  học tự quan sát, bạn sẽ thấy rằng mỗi khi khó khăn xảy  đến trong đời, bạn có thể giữ cho tâm được quân bình. Với  sự quân bình đó, bạn có thể tự do lựa chọn cách hành động.  Hành động của bạn sẽ là hành động đúng đắn, luôn luôn  tích cực, có lợi cho mình và cho người khác.
 Có thể nào có chuyện xảy ra một cách ngẫu nhiên  không duyên cớ?
 Không có gì xảy ra mà không có nguyên nhân. Chuyện  đó không thể có được. Đôi khi giác quan của ta bị giới hạn,  và trí thông minh của ta không thể thấy rõ ràng, nhưng  như vậy không có nghĩa là không có duyên cớ.
 Có phải thiền sư nói tất cả mọi việc trên đời đều do tiền  định?
 Chắc chắn những hành động trong quá khứ của chúng  ta sẽ gây ra hậu quả, tốt hay xấu. Chúng quyết định cuộc  đời của chúng ta. Nhưng như vậy không có nghĩa là những  gì xảy ra cho chúng ta là tiền định, chỉ định bởi những  hành động trong quá khứ, và không gì khác có thể xảy ra.  Không phải vậy. Hành động trong quá khứ ảnh hưởng đến  dòng đời của chúng ta, đưa đến cuộc đời thoải mái hay khó  chịu. Nhưng những hành động hiện tại cũng quan trọng không kém. Tự nhiên đã cho chúng ta khả năng làm chủ  hành động hiện tại của mình. Với sự làm chủ đó, ta có thể  thay đổi tương lai của mình.
 Nhưng chắc chắn hành động của người khác cũng ảnh  hưởng đến chúng ta?
 Lẽ dĩ nhiên. Chúng ta bị ảnh hưởng bởi những người  chung quanh và môi trường quanh ta, và ngược lại, chúng  ta cũng ảnh hưởng đến họ. Thí dụ như nếu đa số người  thích bạo động thì chiến tranh và tàn phá sẽ xảy ra, gây  đau khổ cho nhiều người. Nhưng nếu mọi người thanh lọc  tâm, thì bạo lực sẽ không xảy ra. Cội nguồn của vấn đề  nằm trong tâm của mỗi cá nhân, vì xã hội là tổng hợp của  nhiều cá nhân. Nếu mỗi người tự thay đổi thì xã hội sẽ  thay đổi, chiến tranh và tàn phá sẽ ít khi xảy ra.
 Làm sao chúng ta có thể giúp đỡ lẫn nhau khi mọi  người đều phải đối diện với hậu quả những hành động của  chính họ?
 Ý nghĩ của ta có ảnh hưởng đến người khác. Nếu chúng  ta chỉ có những ý nghĩ tiêu cực trong tâm, sự tiêu cực  đó sẽ có ảnh hưởng tai hại đến những người tiếp xúc với  chúng ta. Nếu tâm ta tràn đầy ý nghĩ tích cực, và thiện chí  với người khác, thì nó sẽ có ảnh hưởng tốt đối với những  người chung quanh. Bạn không thể điều khiển hành động,  kamma (nghiệp) của người khác, nhưng bạn có thể làm  chủ chính bạn để có một ảnh hưởng tích cực đến những  người chung quanh.
 Có phải giàu có là có nghiệp tốt không? Và nếu vậy thì  những người ở phương Tây có nghiệp tốt và những người ở  đệ tam quốc gia có nghiệp xấu sao?
 Giàu có tự nó không phải là một kamma tốt. Nếu bạn  giàu có mà đau khổ, thì sự giàu có liệu có ích gì? Vừa giàu vừa có hạnh phúc, hạnh phúc thực sự - đó là kamma tốt.  Điều quan trọng là bạn có hạnh phúc dù giàu hay nghèo.
 Không bao giờ có phản ứng có là bất thường không?
 Có vẻ như vậy nếu bạn chỉ kinh nghiệm theo thói quen  sai lầm của tâm bất tịnh. Nhưng đó là sự tự nhiên đối với  một tâm thanh tịnh, không ràng buộc, đầy từ ái, lòng trắc  ẩn, thiện chí, hoan hỉ và bình tâm. Hãy học cách để trải  nghiệm điều đó.
 Làm sao sống ở đời mà không phản ứng?
 Thay vì phản ứng, bạn học hành động, hành động với  một tâm quân bình. Người hành thiền Vipassana không  trở nên thụ động như cây cỏ. Họ học cách hành động tích  cực. Nếu bạn có thể thay đổi cách sống bằng phản ứng  sang hành động, thì bạn đã đạt được một điều rất quý giá.  Bạn có thể thay đổi sự kiện đó được bằng cách thực hành  Vipassana.



  NHÂN QUẢ 

  Gieo nhân nào thì gặt quả nấy. Hành động như thế nào  thì kết quả sẽ như vậy. Trên cùng một mảnh đất, người  nông phu trồng hai giống cây: một là cây mía, một là cây  neem, một loại cây ở vùng nhiệt đới có vị rất đắng. Hai  giống cây được trồng trên cùng một loại đất, được tưới nước,  được hưởng ánh sáng mặt trời và không khí như nhau. Hai  loại cây bắt đầu lớn lên. Và kết quả ra sao với cây neem?  Nó có vị đắng từ gốc đến ngọn, trong khi cây mía thì ngọt.  Tại sao thiên nhiên, hay nếu bạn muốn gọi là Thượng Đế,  lại quá ác với cây này và quá tốt với cây kia?
 Không, không, thiên nhiên không tốt mà cũng chẳng  ác, chỉ hành xử theo những định luật cố định mà thôi.  Thiên nhiên chỉ giúp cho tính chất của giống cây được bộc  lộ. Tất cả chất dinh dưỡng chỉ để giúp cho phẩm chất tiềm  ẩn được biểu lộ, nhân biểu lộ. Nhân trong cây mía có tính  chất ngọt, thì cây mía cũng sẽ ngọt. Nhân trong cây neem  có tính chất đắng thì cây neem cũng sẽ đắng.

 Nhân nào quả nấy 
 Người nông phu đi tới cây neem, vái ba lần, đi vòng  quanh cây 108 lần, dâng hương, nến, hoa quả, rồi cầu xin:  “Hỡi thần cây neem, xin ngài ban cho tôi quả xoài ngọt, tôi  muốn có xoài ngọt.” Đáng thương cho vị thần cây neem,  ông không thể cho vì ông không có quyền năng để làm vậy.  Nếu ai muốn có xoài ngọt thì người ấy phải gieo hạt xoài,  như vậy đỡ phải khóc lóc và cầu xin. Quả mà người đó hái  sẽ là quả xoài ngọt: vì nhân nào thì quả nấy.
 Cái khó khăn, vô minh của chúng ta là ta đã vô ý thức  trong khi gieo hạt. Chúng ta tiếp tục gieo hạt giống cây  neem, nhưng đến ngày hái quả, chúng ta đột nhiên tỉnh  thức và muốn có xoài ngọt. Chúng ta tiếp tục khóc lóc và  cầu xin, hy vọng được xoài. Như vậy đâu có được.


Giấy phép Creative Commons

Hiện tại Ducbinh.top cung cấp dịch vụ:
✅ Tạo địa điểm google map, đưa thương hiệu bạn lên bản đồ.

Bài Liên Quan



Một số lưu ý khi bình luận

Mọi bình luận sai nội quy sẽ bị xóa mà không cần báo trước (xem nội quy)

Bấm Thông báo cho tôi bên dưới khung bình luận để nhận thông báo khi admin trả lời

Để thêm biểu tượng cảm xúc hãy xem Bảng Mã trước nhé